hit counter joomla

Samen Verder ontvangen via e-mail?

Meld u hier aan!

samenverder 300

Door u te abonneren op de digitale versie van de SV helpt u om de kosten te drukken en de bezorglast te verminderen.


 

anbi logo

 

privacy 895556

Het orgel uit de Verlosserkerk

Eerder is een aantal malen het wel en wee van het orgel uit de voormalige Verlosserkerk aan de Oudegracht in Alkmaar benoemd. Reden genoeg om er nog eens flink in te duiken en dan komt er nog heel wat boven water. In dit artikel worden veel vaktermen gebruikt. Voor wie dat wil overslaan luidt de samenvatting: het orgel is niet als geheel elders herbouwd, maar er zijn wel veel onderdelen in andere orgels herplaatst.

Het orgel is in 1933/1934 gebouwd door de firma Bernard Pels & Zn. als hun opus nummer 96. Het is opgeleverd op 12 maart 1934. Het kerkgebouw, dat ontworpen is door de architect B.W. Plooy, is eveneens in 1934 opgeleverd. Op 16 maart 1934 was de eerste kerkdienst in de nieuwe kerk, de zang werd begeleid met het nieuwe orgel.

​Met totaal 23 stemmen was het een mooi, groot en goed orgel. Het front is geen afspiegeling van het binnenwerk, maar een vrije compositie in samenhang met de kanselpartij. De tractuur, dat is de overbrenging van de toetsen en registers naar het pijpwerk, is oorspronkelijk gebouwd volgens het pneumatische principe. De verbindingen tussen de toetsen en de registerknoppen met de pijpen gaat middels lucht door een stelsel van veel kanaaltjes en membranen, dat zijn klepjes en ventieltjes. Een ingenieus systeem, maar traag en op den duur erg onderhouds- en storingsgevoelig. Dit systeem was in de 19e eeuw bedacht om aan de zware speelaard van de mechanische orgels te ontkomen.
In de beginjaren ’80 is de pneumatiek grotendeels geëlektrificeerd; zo werd het een elektro-pneumatisch orgel, met een wat snellere, directere werking. Maar ook werd het systeem hierdoor nog ingewikkelder, met veel draadjes en elektromagneetjes. Dit is uitgevoerd door de firma J.J Elbertse & Zn uit Soest, die in 1984/85 ook de beide orgels in de Blije Mare bouwde.

Toen de kerk in 1991 werd gesloten zal vast en zeker zijn geprobeerd het orgel in zijn geheel te verkopen om ergens anders weer opgebouwd te kunnen worden, maar dat is niet gelukt. Dat dit type orgel in die jaren niet erg in zwang was zal hierbij hebben meegespeeld. Hans Martin van Orgelbouw Alkmaar, die ook het orgel van de Vrijheidskerk in onderhoud heeft, heeft het orgel gedemonteerd en in opslag genomen. In de loop der jaren zijn veel registers en onderdelen hergebruikt bij uitbreidingen van reeds bestaande orgels.
In het orgel van de Christengemeenschap in de Andrieskerk in Amsterdam is in 1992 de Octaafbas 8' op het pedaal bijgeplaatst.

In de periode 1996 tot 2002 is veel pijpwerk gebruikt bij de uitbreiding van het huisorgel van de fam. Jan J. Louter in Zwaag. Dat zijn de Bourdon 8’, Flute Harmonique 4’, en veel pijpen in de Sifflet 1’ en in een drietal pedaalregisters, zijnde de Bourdon 8’, Fluit 4’en Quintadeen 4’. De basis van dit orgel kwam uit de Gereformeerde Kerk in de Achterstraat in Hoorn, welke in 1969 werd gesloten.

In 2006 zijn drie registers geplaatst in het orgel van de Nieuw-Apostolische Kerk in Utrecht. Dit orgel was oorspronkelijk gebouwd door Verschueren Orgelbouw voor de Rooms-Katholieke Sacramentskerk in 's Hertogenbosch en is na sluiting van deze kerk in 2001/2002 naar Utrecht verhuisd.  Deze drie registers zijn de Vox Céleste 8' , de Terts 1 3/5'  en de Hobo 8'. Dit is ook uitgevoerd door Hans Martin tijdens een algehele revisie en uitbreiding van dit orgel.
In 2016 kocht men voor de Nieuw-Apostolische Gemeente het kerkelijk centrum De Bron in Nieuwegein. Het orgel is daarbij meegenomen. Dus na de nodige omzwervingen zijn deze drie registers nog te horen in Nieuwegein.

In 2008 werden nog twee registers, de Fluitprestant 8’ en de Viola da Gamba 8’, gebruikt bij een uitbereiding van het Koororgel in de Sint Martinuskerk te Zwaag.

De speeltafel met bijbehorende tractuuronderdelen is via via ergens in het oosten des lands terecht gekomen. Vanwege het via via is niet meer bekend is waar precies.
De pedaallade met enkele pedaalregisters zijn voor het orgel in de Kerk van de HH Petrus en Paulus in Bergen aangekocht. Het is daar echter niet geplaatst, waar het wel is gebleven is onduidelijk. De manuaal Bourdon 16’ heeft er in 2015 wel een plaats gekregen.

Slechts enkele resterende onderdelen liggen nog in de werkplaats van Orgelbouw Alkmaar.
Enerzijds zou je met Ps 103 kunnen zeggen dat men haar standplaats zelfs niet meer kent of vindt, maar al met al zijn toch her en der nog heel veel onderdelen hergebruikt.
Ad Dei gloriam, tot eer van God.

Cor Dokter

Kerk onlinenoord    <-- klik -->    zuid


 

doneer 10